Cijfers slachtoffers onder fietsende kinderen

Theo Zeegers, verkeersconsulent Fietsersbond

Inleiding
Regelmatig laait in de media het debat op over de veiligheid van kinderen op de fiets.Hierbij is doorgaans de impliciete aanname dat kinderen op de fiets bij uitstek een kwetsbare groep zijn. De cijfers wijzen dat evenwel niet uit.

Vandaar dat ik voor toekomstig gebruik even wat data op een rijtje zet rond slachtoffers onder fietsende kinderen. De bron is de database COGNOS van de SWOV¹. In alle gevallen betreft het de werkelijke (opgehoogde) aantallen. Bij gevolg zou er geen (sterk) effect moeten zijn van het probleem van onderregistratie. Ik zal zowel de leeftijdscategorie 0 t/m 11 jaar beschouwen (kinderen) als 12 t/m 17 jaar (jongeren). Ik gebruik de meest actuele data voor zover beschikbaar. Bij gevolg dateren de gegevens over dodelijke slachtoffers uit 2010, die over de ziekenhuisgewonden uit 2009.

Dodelijk slachtoffers
Anders dan vaak gedacht, is het aantal dodelijke slachtoffers onder fietsers laag te noemen. In 2010 kwamen 2 fietsers in de leeftijdsklasse 0-11 jaar om en 13 uit de leeftijdsklasse 12-17. Dat is 1% respectievelijk 8 % van alle dodelijke fietsslachtoffers in 2010. Dat is historisch laag.

Grafiek 1 toont het verloop van het aantal dodelijke slachtoffers onder fietsende kinderen over de laatste 15 jaar in absolute zin, grafiek 2 in relatieve zin. Duidelijk is dat er een bijzonder sterk dalende trend is over genoemde periode. Met name voor kinderen onder de 12 jaar zijn de resultaten zo goed, dat een verdere verbetering eigenlijk niet meer reëel is.

Grafiek 1: verloop van aantal dodelijke fietsslachtoffers (absoluut) over de jaren voor de leeftijdsklasses 0-11 jaar en 12-17 jaar.

Grafiek 2: verloop van aantal dodelijke fietsslachtoffers (relatief tov. alle dodelijke fietsers) over de jaren voor de leeftijdsklasses 0-11 jaar en 12-17 jaar.

Verondersteld kan worden dat de daling onder de slachtoffers van fietsende kinderen het gevolg is van het feit dat kinderen minder of zelfs niet meer fietsen. De mobiliteitscijfers ondersteunen deze hypothese niet. Volgens deze statistieken zou het fietsgebruik tussen 2005 en 2010 onder kinderen en jongeren zelfs licht gestegen zijn (MON, OViN, CBS²).

Ziekenhuisgewonden
Sinds enkele jaren wordt de term ‘ziekenhuisgewonden’ niet meer gehanteerd, omdat deze term niet objectief gedefinieerd was. Objectiever is de indeling in MAIS³, waarbij een MAIS-score van 2 en hoger min of meer overeenkomt met ‘ziekenhuisgewonden’. Omdat het begrip MAIS nauwelijks bekend is, blijf ik even de oude term ‘ziekenhuisgewonden’ hanteren, ook al betreffen de gepresenteerde cijfers feitelijk MAIS2plus.

Grafiek 3 laat de verdeling van het aantal ziekenhuisslachtoffers onder fietsers over de leeftijden zien⁴. Wat direkt opvalt is dat het aantal slachtoffers vanaf 40 jaar stijgt en dat er een geïsoleerde piek is voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar. Die laatste piek valt toe te schrijven aan het hoge fietsgebruik in die leeftijdklasse. Jongeren fietsen ongeveer driemaal zoveel als kinderen (CBS, 2010). Nadere beschouwing leert dat het aantal slachtoffers onder kinderen onder de 11 jaar het laagst van alle leeftijden is. Ook hier blijken kinderen weer bijzonder laag te scoren in de statistieken !

Grafiek 3: Aantal ziekenhuisslachtoffers per cohortejaar over de verschillende leeftijden. X-as: leeftijd in jaren. Y-as: aantal ziekenhuisslachtoffers per cohortejaar.

De trend over de laatste 15 jaar wordt weergegeven in grafiek 4. Er is nauwelijks sprake van een trend, tot 2001 is er een lichte daling en daarna een ongeveer even zwakke lichte stijging.

Grafiek 4: Ontwikkeling van het aantal ziekenhuisgewonden onder jongere fietsers over de laatste 15 jaar. X-as: jaar. Y-as: aantal ziekenhuisslachtoffers per cohortejaar.

Conclusies
Het aantal dodelijke slachtoffers onder jongere fietsers is opvallend laag en dit aantal daalt sterk.
Het aantal ziekenhuisgewonden onder kinderen (tot en met 11 jaar) is laag. Het aantal ziekenhuisgewonden onder jongeren (12 tot en met 17 jaar) is hoog, hetgeen verklaard kan worden door het hoge fietsgebruik. In de ontwikkeling van het aantal ziekenhuisgewonden is nauwelijks een trend waarneembaar: de laatste jaren mogelijk een lichte stijging.

Noten
1. Stichting Wetenschappelijke Onderzoek Verkeersveiligheid
2. MobiliteitsOnderzoek Nederland, Onderzoek Verplaatsingen in Nederland
3. Maximum Abbreviated Injury Scale
4. Omdat de leeftijdscategorieën bij het CBS verschillende groottes hebben, treedt er vertekening in de data op. Om de cijfers onderling beter vergelijkbaar te maken, is alles teruggerekend naar 1 leeftijdsjaar (‘cohortejaar’)