Fietshelmen en het imago van fietsen

Gepubliceerd op 10-03-2011. Laatste update op 15-05-2012.
Tags:

Promotie van de fietshelm of een helmplicht zal ontegenzeggelijk gepaard gaan met een appèl op het gevaar van fietsen. Dat is zeer ongewenst in een land waar de fiets voor 12 miljoen mensen een heel gewoon, makkelijk, plezierig, veilig en gezond dagelijks vervoermiddel is. Zeker voor mensen die niet met de fiets zijn opgegroeid, en die we graag op de fiets hebben, zal het een afschrikkende werking hebben.  

Fietsen is veilig
Fietsen is een veilige vorm van vervoer. Het risico op een letselongeval tijdens een fietsrit blijkt gemiddeld niet hoger te zijn dan wanneer deze rit met de auto gedaan zou zijn44. Fietsers blijken naar verhouding ook niet meer hoofdletsel te hebben dan bijvoorbeeld voetgangers of automobilisten45. Andere activiteiten, zoals werk, sport en dingen in en om het huis, leiden tot aanzienlijk meer letselslachtoffers dan fietsen46. Zo bezien is er geen enkele reden om speciaal fietsen en helmen aan elkaar te koppelen.

Een deel van de partijen die de risico's van het fietsen sterk overdrijven, hebben daar economisch belang bij: het verkopen van helmen. Risico's waar zij geen belang bij hebben, zoals hoofdletsel van automobilisten en voetgangers, blijven nadrukkelijk onbesproken47. Opvallend is dat het automerk Volvo in samenwerking met Veilig Verkeer Nederland een belangrijke rol speelt bij de promotie van fietshelmen. Opmerkelijk, omdat zij daarmee de indruk wekt dat fietsen gevaarlijk is voor fietsers (niet autorijden) en dat een fietshelm feitelijk helpt bij een aanrijding met een auto (hetgeen niet het geval is).

Het effect van dergelijke imagocampagnes is dat fietsers daadwerkelijk gaan denken dat fietsen gevaarlijk is. Dat leidt tot minder fietsen. Zoals we gezien hebben, is dat noch in het belang van de individuele fietsers, noch in het belang van de maatschappij.

Wat wel?
Wat ziet de Fietsersbond dan dat er wel gaat gebeuren om de veiligheid van fietsers te verbeteren? Een goede analyse van het veiligheidsprobleem is nodig voor het vinden van de juiste voorstellen.

Zwaar letsel onder fietsers wordt in de meerderheid van de gevallen veroorzaakt door een aanrijding met een auto. Hiertegen helpt een fietshelm niet. Wat wel helpt is de voorruit-airbag op de auto48. Andere belangrijke punten zijn het zo veel mogelijk scheiden van fiets- en autoinfrastructuur49, zodat fiets en auto elkaar minder ontmoeten. Verder helpt een goede fietsinfrastructuur - vrijliggende fietspaden en goed vorm gegeven kruispunten50 - bij het voorkomen van zware ongevallen. Op termijn is het automatisch controleren van de gereden snelheid51 verreweg de meest effectieve verkeersveiligheidsmaatregel.

Licht letsel onder fietsers wordt in de meerderheid van de gevallen veroorzaakt door een enkelvoudige fietsongevallen. In de helft van de gevallen is de infrastructuur hierbij betrokken52: fietsers botsen tegen paaltjes op het fietspad, rijden tegen slecht zichtbare stoepranden en raken van te smalle fietspaden af om in slecht vormgegeven bermen te belanden.

De andere helft van de enkelvoudige ongevallen is te wijten aan het gedrag van de fietsers zelf.

- Bijlage: referenties bij Veiligheid Fietshelmen (opent in apart scherm)