Fietsen kinderen minder dan vroeger?

Alle CBS-cijfers over fietsgebruik bij kinderen op een rij (november 2004).

Sinds 1994 wordt in het grote Onderzoek Verplaatsingsgedrag (OVG) van het CBS ook bijgehouden hoe mensen onder 12 jaar zich verplaatsen. Tien jaar is een tamelijk korte periode om echte trends te ontdekken. Maar het lijkt er op dat het fietsgebruik onder de 12 jaar een beetje aan het dalen is. Onderzoek van O+S, in opdracht van de gemeente Amsterdam, bevestigt die conclusie. Amsterdamse jongeren onder de 24 jaar fietsen minder dan tien jaar geleden (Amsterdam op de fiets!, november 2003).Hoe komt dat? Verkeersonveiligheid? Fietsen allochtone kinderen minder? Drukke tweeverdieners?

Fietsgebruik Kinderen

	Onder 12 jaar	Boven 12 jaar	Onder 12 jaar	Boven 12 jaar
	Aantal verplaatsingen per persoon per dag	Aantal verplaatsingen per persoon per dag	Afstand per persoon per dag (km)	Afstand per persoon per dag (km)
1994	0,93	0,80	1,67	2,66
1995	0,95	0,81	1,74	2,70
1996	0,92	0,78	1,6	2,54
1997	0,94	0,81	1,72	2,73
1998	0,88	0,77	1,51	2,54
1999	0,91	0,79	1,65	2,54
2000	0,88	0,78	1,58	2,51
2001	0,86	0,77	1,48	2,49
2002	0,86	0,77	1,46	2,44
2003	0,88	0,80	1,52	2,61

In deze tabel kun je verder zien dat kinderen iets vaker een ritje met de fiets maken dan mensen boven de 12 jaar, maar dat ze minder grote afstanden afleggen.

Meeste kinderen gaan op de fiets naar school
Op menig school wordt geklaagd dat teveel kinderen met de auto naar school worden gebracht. Hoe zit dat eigenlijk? Het Fietsberaad liet in 2003 onderzoeksbureau Traffic Test onderzoek doen (Traffic Test Reisgedrag kinderen basisschool, 2003). Daaruit bleek:

• Bijna de helft van de kinderen gaat met de fiets naar school
• Een derde deel gaat te voet
• Een op de zes kinderen wordt meestal met de auto gebracht.
• Twee van de vijf basisschoolleerlingen gaat zelfstandig naar de school, de rest wordt meestal begeleid.

Fietsen en lopen zijn favoriet
De onderzoekers van Traffic Test hebben ook proberen te achterhalen waarom mensen nu bijvoorbeeld voor de fiets of voor de auto kozen. Dat bleek alles af te hangen van de afstand. Dus wonen kinderen dichtbij de school dan lopen ze. Bij langere afstanden (500 meter tot 2 kilometer) pakken ze de fiets. Pas bij afstanden van meer dan 2 kilometer stappen ouders wat vaker in de auto om hun kroost weg te brengen, hoewel ook op die afstand de fiets favoriet blijft (het autoaandeel is dan 39 procent, de fiets nog altijd 54 procent).Als ouders hun kinderen met de auto naar school brengen, hebben ze daarvoor twee redenen: ze vinden het te ver om te fietsen of te lopen, of ze vinden de schoolroute niet verkeersveilig genoeg. Ook voor ouders die hun kind begeleiden op de fiets of te voet is verkeersonveiligheid een belangrijke reden. Volgens VVN die jaarlijks ouders en kinderen over het onderwerp enquêteert, zijn kinderen steeds ouder wanneer ze voor het eerst zelfstandig naar school gaan:

in 1974	6 jaar
in 1993	8 jaar
in 1998	8,5 jaar
in 2003	9 jaar

Hoeveel auto's bij school?
Gemiddeld komt 14 procent van de kinderen met de auto naar school, blijkt uit het onderzoek van Traffic Test. Dat betekent dat voor een school met 300 leerlingen er gemiddeld 42 kinderen per auto komen. Dat zijn geen 42 auto's, eerder 19 want het gemiddeld aantal kinderen per auto is 2,2. Maar als het regent staan er al snel 30 auto's rond het schoolplein. Want ruim de helft van de kinderen die op de fiets of lopend naar school worden gebracht, wordt vanwege het weer ook wel eens met de auto gebracht.

Tweeverdieners
Er wordt wel aangenomen dat werkende moeders meer autoverkeer rond het schoolplein veroorzaken. Ze zouden kroost afzetten en dan doorrijden naar het werk. Maar een direct verband tussen tweeverdieners en 'met de auto naar school' konden de onderzoekers van Traffic Test niet vinden. Wel wordt er als er twee auto's ter beschikking van een gezin staan vaker gechauffeerd: 21 procent van de kinderen wordt met de auto naar school gebracht als er twee auto's beschikbaar zijn, 8 procent als er één auto op de stoep staat.

Stad versus platteland
In stad worden kinderen vaker naar school gebracht dan op het platteland. Maar het hoogste autogebruik vinden we niet alleen in de sterk verstedelijkte gebieden, ook in de niet stedelijk gebieden. Waarschijnlijk om verschillende redenen: op platteland zal de afstand doorslaggevend zijn, in de stad pakken ouders eerder de auto vanwege de verkeersonveiligheid.

Mate van stedelijkheid	Zelfstandig lopen	Begeleid lopen	Zelfstandig fietsen	Begeleid fietsen	Met de auto
Zeer sterk stedelijk	10%	26%	11%	35%	17%
Sterk stedelijk	15%	27%	16%	30%	11%
Matig stedelijk	13%	23%	17%	35%	11%
Weinig stedelijk	15%	19%	24%	27%	14%
Niet stedelijk	16%	13%	24%	26%	18%

Stedelijkheid wordt bepaald aan de hand van hoeveel omgevingsadressen er zijn. Bron Traffic Test Reisgedrag kinderen basisschool, 2003.

Allochtone kinderen
Fietsen kinderen van Marokkaanse, Turkse en Surinaamse afkomst minder? De onderzoekers van Traffic Test durfden daar op basis van hun onderzoeksgegevens niks over te zeggen. Onderzoeksbureau O + S enquêteerde Amsterdammers met verschillende etnische achtergrond over hun fietsgebruik. Daaruit bleek dat jongeren onder 24 jaar minder fietsen dan 10 jaar geleden, toen O + S eenzelfde soort onderzoek deden. Als mogelijke verklaring wijzen zij erop dat het aandeel allochtonen groter is geworden.
In 2001 deed Regioplan onderzoek onder Amsterdamse scholieren (Regioplan Kind en Fiets, 2001) en daar kwam uit dat allochtone leerlingen inderdaad minder fietsen. Dat komt omdat ze van huis uit minder met de fiets vertrouwd zijn geraakt. Daarnaast zijn er ook praktische redenen: ze wonen vaak zo dicht bij school dat lopen logischer is of ze zitten op bijzondere scholen die zover uit de buurt liggen dat het weer te ver is om te fietsen.

In de kennisbank van het Fietsberaad zijn alle besproken rapporten te vinden: www.fietsberaad.nl