Statistieken en de waarheid: “forse stijging van ernstig hoofdletsel bij jonge kinderen na fietsongeval”

Door Theo Zeegers, verkeersconsulent Fietsersbond

Stichting Consument en Veiligheid berichtte vorige week over een ‘forse stijging van ernstig hoofdletsel bij jonge kinderen na een fietsongeval”. Gealarmeerd en bezorgd vroeg de Fietsersbond de achterliggende cijfers op. In algemene zin is het namelijk zo dat de ongevalcijfers onder fietsende kinderen de laatste decennia constant gebleven zijn. En hoewel er de laatste jaren sprake is was van een lichte stijging, werd die grotendeels verklaard uit het slechte fietsweer met als gevolg gladde fietspaden.

Desondanks zou het natuurlijk kunnen dat er onder kinderen een andere trend zichtbaar is. Na herhaald vragen om de nieuwe cijfers van Consument en Veiligheid kreeg de Fietsersbond inzicht in een deel van de cijfers: nl. de hoofdletsel cijfers van fietsers in de leeftijd 0-4 jaar. Dat het Consument en Veiligheid niet lukt om de achterliggende cijfers voor alle groepen kinderen snel te geven, vinden we erg jammer.

Wat kunnen we uit de aangeleverde cijfers halen?

1. De stijging van hoofdletsel (exclusief hersenschudding) bij jonge fietsers van 0-4 jaar blijkt zich uitsluitend in de jaren 2009 en 2010 voorgedaan te hebben. Genoemde jaren zijn precies de jaren met veel winterse (en onverwachte) gladheid, waardoor het aantal verkeersongevallen met fietsers over de gehele linie sterk steeg. Het betrof minder dan 70 kinderen onder bijna 1 miljoen kinderen in genoemde leeftijdsklasse.
2. Het aantal ongevallen (dus breder dan alleen hoofdletsel) met fietsers in de leeftijd van 0-12 jaar steeg over de jaren 2006-2010 niet met 34 of 35 %, maar gemiddeld met 20 %. Minstens de helft hiervan is toe te schrijven aan genoemde winterse gladheid. De stijging betreft uitsluitend licht gewonden: het aantal ziekenhuisslachtoffers steeg niet.
3. Consument en Veiligheid suggereert daarnaast ten onrechte een verband tussen ‘leren fietsen’ en dit type ongevallen: kinderen leren fietsen in de leeftijd van 5-8 jaar en daar is juist geen stijging te zien. Ongevallen met jonge kinderen op de fiets (0-4 jaar) betreffen passagiers: dus kinderen in kinderzitjes en dergelijke.

En daarbij
Erger dan dit, is de eenzijdige nadruk  op enerzijds kinderen en anderzijds hoofdletsel, als het over fietsers gaat. Het is niet goed dat een berichtgeving wordt opgeroepen die inzoomt op toegenomen ongevallen bij kinderen terwijl fietsen niet onveiliger geworden is. Een situatie waarbij kinderen juist minder zouden gaan fietsen omdat ouders het gevoel krijgen dat de kinderen nu in gevaar zijn, is heel ongezond voor kinderen: Ze gaan nog minder bewegen en worden daardoor onhandiger, met alle gevolgen dien. Denk bijvoorbeeld aan de gezondheidsschade door obesitas, maar ook de ongevallen in en om het huis die zullen toenemen omdat de bewegingsarmoede van kinderen verder toeneemt.  

De focus op (hoofdletsel) bij kinderen en fietsongevallen vindt de Fietsersbond niet terecht: Ouderen hebben veel meer ongevallen dan kinderen, zeker als je het aan het fietsgebruik relateert. Daarnaast betreft de overgrote meerderheid van verwondingen van fietsers niet het hoofd, maar andere lichaamsdelen. Het is merkwaardig om het in relatie tot verkeersveiligheid daar dan niet over te hebben, zeker als men weet dat hoofdletsel gemiddeld niet ernstiger is dan letsel aan andere lichaamsdelen..
Ernstig is ook de suggestie dat al het hoofdletsel eenvoudig te voorkomen is door het dragen van een fietshelm, zoals op het kinderveiligheids-congres werd gepropageerd. We weten dat dat niet waar is, alleen al vanwege het feit dat de fietshelm ontworpen is voor botsingen met een snelheid van 20 km/h. Bij een aanrijding met een auto, een type ongeval waarvoor oudere kinderen een iets verhoogd risico hebben, beschermt een helm in het geheel niet. Ook beschermt een helm niet als je hem foutief opzet, Het promoten van de fietshelm leidt wel af van de echte oplossingen: veilige fietsomgevingen voor alle fietsers.

Tot slot
Het probleem van de verkeersveiligheid van kinderen in onze hectische maatschappij is veel te serieus om te benaderen met een stoer persbericht dat een forse stijging van jonge fietsers met ernstig hoofdletsel poneert zonder die stijging te onderbouwen. Dat het achterliggend cijfermateriaal niet openbaar is en niet open staat voor onderzoekers, maakt dat des te kwalijker. Kortom, stichting Consument en Veiligheid heeft bedoeld of onbedoeld eenzijdige en niet onderbouwde informatie verspreid. En daarmee een slechte bijdrage geleverd aan het debat over verkeersveiligheid.