Fietsersblog

De opmerkelijke aannames van de capaciteitsanalyse

Onlangs verscheen een belangrijke studie waar de overheid haar mobiliteitsbeleid op baseert. De fiets kwam er in dit document maar matig vanaf. Wim Bot analyseert.

Drukte in Rotterdam
Beeld:

Een paar weken terug verscheen de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA) over verkeer en vervoer van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Deze analyse verschijnt eens in de vier jaar en dient als onderbouwing van het te voeren overheidsbeleid. In de NMCA wordt gerekend met een laag en een hoog scenario van respectievelijk 1% en 2% economische groei. In beide scenario’s stijgt het gebruik van auto en openbaar vervoer fors. Uiteraard leidde dat tot grote paniekreacties over dichtslibbende wegen en overvol spoor en de roep om meer te investeren in autowegen en spoor.

De fiets is voor het eerst meegenomen in het model, maar de uitkomst stemt minder vrolijk: een kleine daling van aandeel in beide scenario’s, een daling van kilometers in het lage scenario en alleen groei in het hoge scenario. Blijkbaar vond het ministerie die conclusie ook niet overtuigend, want er werd een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd, waaruit bleek dat de fiets wel degelijk fors kan groeien indien er meer in het netwerk wordt geïnvesteerd en de groei van de e-bike doorzet.

Het is de moeite waard een lang citaat te publiceren uit de NMCA, waaruit blijkt welke aannames er gedaan zijn.

Ontwikkeling van de fiets

De ontwikkeling in 2030 en 2040 leveren een vergelijkbaar beeld op met de huidige situatie: groei in de steden en krimp in landelijke gebieden (zie figuur 17). De fiets op nationale schaal laat lagere groeicijfers zien dan de auto en de trein, en in een Laag scenario is zelfs sprake van krimp. In de gepresenteerde cijfers is alleen de fiets als hoofdtransportmiddel weergegeven. Fietsen neemt, in lijn met de groei van het gebruik van het OV, sterk toe in het voor- en natransport (+15% – +30%). Het

voor- en natransport per fiets heeft echter een laag aandeel in het totaal aantal fietskilometers (+5% – +10%).

De lage groei van de fiets kan verklaard worden door het stijgende gebruik van de auto en OV. Door de economische groei (en dus inkomensgroei), dalende kosten van betaald vervoer in de scenario’s en verbeteringen in het netwerk (weg en OV) is met name een groei van OV- en autoverplaatsingen en -kilometers. Daarnaast zijn voor de fiets geen kwaliteitsverbeteringen in het netwerk verondersteld. Dat is bij de auto en het OV wel het geval. Dit betekent in beide gevallen dus een betere “concurrentiepositie” voor auto en OV vervoerwijzen ten opzichte van de fiets. Tot slot heeft het beschikbaar stellen van een OV-studentenkaart voor MBO-studenten jonger dan 18 jaar ook een negatief effect op het fietsgebruik van die groep. Ook is het belangrijk om op te merken dat de modellen die aan de prognoses ten grondslag liggen, zijn geschat op waargenomen gedrag in de periode tot en met 2014. De ontwikkeling van het e-bike gebruik tot en met 2014 is hierin dus verdisconteerd. Recente of toekomstige maatschappelijke trends die mogelijk een extra motief zijn om de fiets te pakken (duurzaamheid, gezondheid) spelen geen rol in de prognoses.

 

Sterkere groei van de fiets

Zoals beschreven is er groei in de steden en op het voor- en natransport zichtbaar. In alle scenario’s is te zien dat de afstanden die met de fiets worden afgelegd langer worden. Hierin zien we het effect van de e-bike terug. Het aandeel van de e-bike kan richting de toekomst harder stijgen dan in de uitgangspunten voor de WLO en de NMCA is verondersteld. Ook kan het beleid voor fietsers in de stad een vlucht nemen (verbetering van netwerken). Dit wordt zichtbaar in de gevoeligheidsanalyse die is uitgevoerd in de NMCA. Deze analyse toetst de uitgangspunten omtrent de fiets met een gevoeligheidsanalyse voor 2040 Hoog. Hieruit blijkt dat het fietsgebruik bij verdere verbetering van de e-bike en het fietsnetwerk veel harder (+28%) kan groeien dan in het referentiescenario; daar is dan wel veel extra beleid voor nodig.

Mijn conclusie: deze NMCA is het schoolvoorbeeld van een self-fulfilling prophecy: auto en ov groeien omdat er zoveel in wordt geïnvesteerd en ook de gebruikskosten nog dalen, terwijl de fiets niet groeit omdat er niet meer in wordt geïnvesteerd. Having your cake and eat it, noemen ze dat…

Wim Bot

Wim Bot

(Inter)nationaal beleidsadviseur

Reacties

  1. De vraag is in hoeverre de overheid de verdere ontwikkeling van fietsmobiliteit (on)bewust tegenwerkt omdat de rijksbegroting in grote mate afhankelijk is van belastinginkomsten uit automobiliteit. Als alle forensen zouden overstappen op een (speed) pedelec zou dat de overheid een serieus gat in de begroting opleveren. Deze belastinginkomsten worden vooral gebruikt voor uitkeringen en subsidies, niet voor verbetering van de infrastructuur.

    Als ik kijk naar de nieuwe regelgeving voor de speed pedelec (gelijkgesteld aan bromfietsen) dan komt mij dat niet over als een poging om het gebruik van snelle fietsen te bevorderen…

  2. Belle says:

    Vergeet niet dat alleen ‘de overheid’ achter het onaantrekkelijk maken van de speed pedelec zit. De Fietsersbond heeft haar eigen ruiten ingegooid!

  3. Fietsersbond en overheid hebben gegokt dat de hype wel overwaait als het gebruik van de speed pedelec voldoende onaantrekkelijk gemaakt wordt. Ze hebben zich echter verkeken op de voordelen van de snelle fiets die vele malen groter zijn dan de nadelen van de wetgeving:

    • fietsplezier (lekker bewegen in de natuur, snelheidsbeleving)
    • relatief korte reistijd door hoge snelheid
    • geen parkeer- en fileproblemen
    • lage energiekosten (lees: accijns/BTW)

    Daarbij worden de nadelen niet altijd als zodanig ervaren:

    • helmplicht is voor de meeste speedbikers geen probleem, soms zelfs bijzonder praktisch zoals het vizier om tranende ogen te voorkomen in de winter of insecten in de zomer
    • fietsen op de rijbaan wordt zelfs door de politie niet op prijs gesteld
    • verbod om te rijden op onverplichte fietspaden wordt gewoon genegeerd wegens onredelijk.

    Het effect van de nieuwe wetgeving blijkt dan ook vrij beperkt. De verkoop van speed pedelecs is dit jaar 15% gedaald t.o.v. dezelfde periode vorig jaar, best een forse terugval maar te weinig om de opmars van de speed pedelec tegen te houden.

  4. Regels maken om een fiets minder aantrekkelijk te maken werkt dus niet. Maar wees maar niet bang, er zijn vrijwel geen stadsfietsers die een speed pedelec aanschaffen voor stadsverkeer. Daarvoor zijn de afstanden te kort en is de fiets te duur/ te snel gejat.

    Wat wel helpt is uitbreiding van het netwerk van fietssnelwegen die van stadscentrum naar stadscentrum lopen en daarbij ruim baan geven aan alles met trappers, ongeacht de snelheid. Met name binnen de stadscentra is het van belang om deze fietssnelwegen aan te leggen en daarmee het groeiende tekort aan wegcapaciteit voor fietsers en speed pedelecs op te heffen. Desnoods ten koste van wegcapaciteit voor auto’s want zo wordt het gebruik van (snelle) fietsen gestimuleerd en die van auto’s ontmoedigd.

    De Fietserbond/ANWB/overheid lijken het spoor bijster door hun conservatieve houding tegenover nieuwe ontwikkelingen. Niet dat men daarmee de opmars van speed pedelecs kan tegenhouden want deze fietsen gaan een mooie toekomst tegemoet dankzij de bewust in stand gehouden automobiliteitsproblemen. De snelle fiets biedt een gezonder, milieuvriendelijker en goedkoper alternatief voor de (elektrische) auto.

  5. JoostC says:

    Helemaal mee eens dat de opmars van de elektrische fiets al niet te stuiten was, nu zie je zelfs scholieren al op die dingen naar school fietsen terwijl ze toch waren gemaakt voor ouderen en dagjesmensen die toch mooie en langere tochten wilden maken op een gewone fiets zonder teveel te zweten o.i.d.?

    De opmars van de speed pedelec zal misschien minder hard gaan, maar het potentieel aan klanten is enorm gezien de gemiddelde woon-werk afstand van de NL met een 8-5 kantoorbaan op één locatie of soortgelijk. Ook al zouden ze alleen met mooi weer of in de zomer rijden. De speed pedelec lost deels ook de bezwaren op, zoals te lange reistijd, teveel zweten, speciale kleding moeten aantrekken, moeten douchen en omkleden, vieze fiets (want dat worden sportfietsen met spatborden) en aanloopproblemen door slechte conditie veroorzaakt door lijden aan bewegingsarmoede etc. Deels is het ook een oplossing voor de slechte of geen voorzieningen bij veel werkgevers, waardoor je niet kunt douchen, omkleden en spullen als kleding en toiletartikelen op voorraad houden. Stalling en soms op het werk opladen bij niet verwijderbare accu is nog een dingetje, maar koop je er eentje met voldoende capaciteit en een paar goede sloten zal dat zorgen dat ie er nog staat en de voordeur nog haalt. En de banden die op een speed pedelec kunnen, mogen van het niveau dikke lompe antileklaag ala Marathon Plus zijn want echt langzamer ga je er niet van, dus lek rijden hoeft eigenlijk ook niet meer.

    De velomobiel, zoals ik zelf rij, biedt veel van dezelfde voordelen (behalve dat niet zweten niet dan), maar is veel te veel een niche voor liefhebbers en geen massaproduct (geworden) en daardoor duur en bovendien kwetsbaar, vereist grotere, wind en regenvrije stallingsruimte thuis en op werk. Naast dat het op veel bezwaren stuit als gevaarlijk, laag, slecht zichtbaar etc. bij collega’s en de opmerking daar kan ik ook een hele goede gezinsauto voor kopen van een paar jaar oud… Al met al heeft de velomobiel wel meer praktische voordelen bij slecht en koud weer, zoals gladheid, regen en dat je dan niet kan vallen en beschermd zit en draaiende delen afgesloten zijn en is de niet ondersteunde snelle 365 dagen fiets voor de forens. Maar goed de beltdrive en versnellingsnaven, goede spatborden, lossen dat grotendeels op.

    Er is een grote toekomst voor de speed pedelec bij de massa en de keuze neemt toe en de prijzen zijn aan het dalen en verzekeren en plaatje kan niet duurder gemaakt worden dan bij een bromfiets (die grote heoveelheid van die stinkers houdt de prijs nu laag), naast dat die kosten peanuts zijn bij de voordelen.

Reageer ook op ons forum

1 meer reactie

Deelnemers

Samen fietsen we beter!

Word lid