In het oude centrum van Gdańsk kun je niet om die typische Nederlandse geveltjes heen. Dat is niet toevallig. Tussen Gdańsk en Nederland bestaan al eeuwen banden. De laatste jaren heeft de Poolse havenstad bovendien een Nederlandse traditie omarmd: fietsen. Tiewen Visser laat je zien waarom zijn Gdańsk de beste fietsstad is van Polen.

Ik ben op veel plekken geweest in Polen, maar ik heb nog nooit zoveel fietsers gezien als in Gdańsk. Niet voor niets vond afgelopen juni hier voor het eerst de internationale Velo-city conferentie plaats, met deelnemers uit meer dan 60 landen.

Mijn geliefde stad zet zich al vele jaren in voor tweewielers. In totaal is inmiddels zo’n 850 kilometer aan fietspaden aangelegd en jaarlijks stijgt het aantal fietsers aanzienlijk (112% tussen 2023 en 2024). De fietsinfrastructuur verbeterde vooral sterk nadat Gdańsk in 2009 deelnam aan Velo-City in Brussel en daar een fietshandvest ondertekende, vertelt een woordvoerder van de gemeente me. Sindsdien heeft de stad richtlijnen omtrent fietspaden en fietsparkeervakken opgesteld om dagelijks fietsen te stimuleren.

Dankzij deze inspanningen kwam Gdańsk drie keer uit de bus als ‘beste fietsstad’ in de European Cycling Challenge, een inmiddels gestopt initiatief uit de Italiaanse stad Bologna, en scoort de stad vaak hoog in Poolse fietslijstjes.

Drie steden vol fietsers

Als het over fietsen gaat, moet ik ook de buursteden Sopot en Gdynia noemen. Samen met Gdańsk vormen zij de Driestad (Trójmiasto). Ook in deze steden wordt veel geld gestoken in de fietsinfrastructuur.

De drie steden zijn bijvoorbeeld met elkaar verbonden via een van de mooiste fietspaden van het land. Dit pad maakt onderdeel uit van de fietsroute Velo Baltica, waarop je langs de hele Poolse kust kunt fietsen.

Bovendien vind je in zestien gemeenten in de regio het succesvolle deelfietsensysteem ‘Mevo’. Sinds de start in 2023 hebben meer dan een half miljoen fietsers de deelfietsen gebruikt en waren ze goed voor zestien miljoen getrapte kilometers in een duizelingwekkende 4,6 miljoen ritten.

Veilig, maar blijf opletten

Kan het dan niet op met het fietsgeluk hier in Gdańsk? Nou, fietsen blijft anders dan in Nederland. Soms rijd je over de weg, op de stoep of razen auto’s wel erg dicht langs het pad. Gelukkig is er altijd een veilige omweg via een fietspad.

Ik raad je ook aan een helm te dragen voor de veiligheid, hoewel dat niet verplicht is. Wees ondanks je helm voorzichtig in het verkeer. Auto’s kunnen hard rijden. Ik kijk daarom altijd even links en rechts als ik oversteek, zelfs bij groen licht. Let er tot slot op dat je nuchter fietst. Net als voor autobestuurders in Polen gelden er alcoholpromillages van 0,2 promille voor fietsers.

Maar, als je hier rekening mee houdt, geloof ik dat je net zoveel plezier zult beleven aan fietsen in Trójmiasto als ik doe.

De route

De route start bij het station van Gdańsk (Gdańsk Główny). De rest van het centrum kun je beter te voet verkennen vanwege de smalle straatjes en kasseien. Aan het begin van de route zie je aan je rechterhand het oranjebruine gebouw van Europejskie Centrum Solidarności waar je meer te weten kunt komen over de Poolse vakbond en over de winnaar van de Nobelprijs voor de vrede, Lech Wałęsa.

Je fietst op de route door de oude wijk Wrzeszcz, waar de Duitse schrijver Günter Grass werd geboren. In mijn eigen wijk, Przymorze, passeer je een van de langste flatgebouwen van Europa: Falowiec.

De route gaat verder via het fietspad langs het strand naar het mooie zandklif van Gdynia Orłowo. Je kunt terugreizen met de lokale trein SKM vanaf station Orłowo, waar je tegen betaling je fiets kunt meenemen.

Fietsgeluk in Gdańsk

‘Het gevaarlijkste aan fietsen in Gdańsk zijn de everzwijnen’

Przemysław (45) deed mee aan een fietscompetitie voor bedrijven in Gdańsk en eindigde als eerste binnen zijn eigen bedrijf.  ‘Je verzamelt punten per kilometer, maar vooral voor het feit dat je op de fiets zit.’
Je hoeft dus geen extreme fietscoureur te zijn die dagelijks 200 kilometer maakt volgens Przemysław. Hij zag ook punten van andere bedrijven. ‘Soms zat er een fietser bij die 230 kilometer per dag reed, op een doordeweekse dag!’
Om punten te verzamelen stond hij om een uur of vijf op om te fietsen, te ontbijten, weer naar het werk te fietsen, te fietsen tijdens de lunch, na het avondeten en ’s avonds als iedereen al op bed ligt. Hoewel het donker was, zijn de paden in Gdańsk goed verlicht. ‘Het gevaarlijkste zijn misschien de everzwijnen op de weg.’

Geen extreme fietscoureur

Przemysław heeft ook in Warschau gewoond en, hoewel ze veel moeite steken in het fietsverkeer daar, vindt hij fietsen in Gdańsk ‘makkelijker en relaxter’. Er kan nog steeds genoeg beter, en dat gebeurt ook, zoals nu op de Aleja Armii Krajowej in Gdańsk. ‘Waar de infrastructuur echt verbeterd kan worden is in het merengebied in Kasjoebië, waar je als fietser óf over zandweggetjes wordt gestuurd óf over drukke wegen, waar auto’s roekeloos kunnen rijden.’

Maks: ‘De fiets is veel efficiënter dan de auto, maar steden moeten veranderen van auto- naar fietsgericht’

Als kind spendeerde Maks (26) al veel tijd op de fiets met zijn vrienden. Later raakte hij door een vakantie in Toscane geïnspireerd door de hoeveelheid vintage racefietsen die hij daar zag. Hij besloot toen om er een paar te kopen en dan te zien of hij ze kon oplappen en doorverkopen in Polen.
‘Je moet weten dat oude fietsen gemaakt zijn van betere materialen dan nieuwe fietsen en tientallen jaren mee kunnen. Met het fietsenplan, Bici Bikes, willen we het verleden en de toekomst samenbrengen. De mooie manier waarop oude fietsen gemaakt zijn, willen we koesteren.’

Het fietslandschap in Polen en Trójmiasto vindt hij mooi, maar naar zijn mening investeren Poolse steden nog altijd te weinig in fietsinfrastructuur in vergelijking met landen als Nederland en Denemarken. ‘Het zal voor veel Polen een mentale verandering zijn om fietsen te zien als belangrijkste vervoermiddel. Daar is eerst goede infrastructuur voor nodig en voor sommigen is een auto nog steeds een statussymbool, denk ik. Toch is fietsen vaak efficiënter, milieuvriendelijker en gezonder.’