Reinder Storm vond in de archieven een fietskaart met een dam tussen Ameland en Holwerd: Ten Brink’s reiskaart nr. 1. Met laag water kun je de restanten van de dam nog zien.

Wie is de afzender?

Van uitgeverij H. ten Brink, eerst gevestigd in Meppel, toen in Arnhem, daarna weer in Meppel, zijn tientallen kartografische producten bewaard gebleven: verkeerskaarten, provinciekaarten, zakatlasjes en plattegronden. De meeste dateren uit de eerste helft van de 20ste eeuw. Sommige daarvan werden gepromoot als kaart die bruikbaar was voor wielrijders. Een voorbeeld daarvan is Ten Brink’s Reiskaart nr. I, ‘van Groningen, Friesland en Drente: voornamelijk ten dienste van motor-, auto- en wielrijders en voor kantoor en op reis’.

Wat valt op aan deze kaart?

Wie goed kijkt ziet op deze kaart eigenlijk helemaal geen speciale aanduiding van fietspaden. Dat was toen gebruikelijk. Wat wel werd vermeld was met welk wegdek de deelnemers aan het verkeer te maken kregen. En dat is informatie die fietsers toen belangrijk vonden. De voorkeur van fietsers ging begrijpelijkerwijze uit naar verharde wegen. Grindwegen kwamen op de eerste plaats, en toen asfalt werd geïntroduceerd was dat ook meteen populair. In 1905 wijdde een zekere A.C. van Daalen er zelfs een brochure aan van 14 bladzijden, getiteld: Het onderhoud van grindwegen en het leggen van klinkerpaardenpaden, een uitgave van – jawel – de ANWB. 
De legenda op deze kaart onderscheidt klinker- en keiwegen, en wegen die zijn voorzien van grind of macadam, een soort wegdek dat in de 18de eeuw werd ontwikkeld door de Schot – de naam zegt het al – John McAdam (1756-1836).

Uit welk jaar is dit kaartje?

Het dateren van zo’n kaartje is altijd lastig. Een jaartal ontbreekt zoals zo vaak. Wat we zien is de vierde herziene uitgave. De Afsluitdijk staat er nog niet op, dus het kaartje dateert in elk geval van vóór 1932. Opmerkelijk is dat in de Waddenzee de restanten zijn afgebeeld van de dam die ooit Holwerd verbond met het Ameland. Die dam heeft echt bestaan, maar is in 1882 door storm verwoest en nooit meer hersteld. De restanten zijn bij laag water nog steeds zichtbaar. Fietsers hebben er niets aan – het is wel leuk om een keer te gaan kijken natuurlijk. Zo kan een kaartje van meer dan 100 jaar oud inspireren tot op de dag van vandaag.

Waar te zien?

De kaart is 40 x 49 cm. Wie ‘m online wil bekijken met meer details dan op deze site, kan terecht bij de beeldbank van Groninger archieven: zie hier.

Reinder Storm was van 2014-2025 conservator van de kartografische collecties van de Universiteit van Amsterdam en is auteur van onder meer Nederland waterland en Stad van water en licht.