Meisje op de fiets

Fietshelmen

In Nederland laait af en toe de discussie op over actieve promotie van de fietshelm of zelfs over een helmplicht voor fietsers. De Fietsersbond heeft gerede twijfel over nut en noodzaak van deze fietshelmmaatregelen en maakt zich ernstig zorgen over de negatieve effecten van verplichte fietshelmen in Nederland Fietsland.

Fietsen in Nederland is veilig. Bijna elke Nederlander stapt wel eens op de fiets  zonder zich direct onveilig te voelen. En daarmee zijn we vrijwel uniek. De Nederlandse ongevalscijfers behoren voor fietsers tot de laagste in de wereld. De kans om als fietser in het verkeer om te komen is miniem. Toch blijven we onvermoeibaar strijden voor nog meer fietsveiligheid. Ook overheden vinden fietsveiligheid belangrijk en komen geregeld met actieplannen, beleidsdocumenten en bewustwordingscampagnes. Regelmatig wordt hierin geopperd dat Nederlanders misschien maar eens een fietshelm moeten gaan dragen, al dan niet verplicht. Mensen moeten zich volgens deze plannen immers beschermen tegen ieder onheil, ook al is het risico nog zo klein. Bijkomend voordeel: het is voor de beleidsmakers geen dure maatregel: fietsers kopen de helm tenslotte zelf.

Averechtse effecten

Poppetje met fietshelm
Beeld-auteur: Pixabay/Erika Wittlieb

Nu is er niets tegen mensen die er zelf voor kiezen een fietshelm op te zetten omdat ze zich dan prettiger voelen. Als je je zeker voelt, fiets je veiliger. Helaas is inmiddels meermaals gebleken dat mensen vragen om een helm op te zetten ook een averechts effect heeft. Mensen gaan minder fietsen. Fietsen wordt namelijk meer ervaren als een gevaarlijke bezigheid, iets waar je bang voor moet zijn. Met de fiets weg wordt ook ingewikkelder. Wat doe je immers met die helm als je hem niet op hebt? Je kapsel wordt er ook nog eens door verpest, en wat doe je eigenlijk als je je helm vergeet? Allemaal factoren – al dan niet terecht – die het kiezen voor de fiets minder makkelijk maken. In diverse landen blijkt dan ook dat mensen in landen met een helmplicht veel minder snel en minder vaak de fiets pakken. Ze gaan in plaats daarvan wandelen, met het openbaar vervoer, met de auto of blijven thuis. Deze ontwikkelingen hebben in totaal een negatief effect, zowel op het fietsgebruik als de op de volksgezondheid. Nu is fietsen geen doel op zich, maar voor een maatregel die de volksgezondheid juist moet vergroten is dit toch een ongewenst neveneffect.

Helpt het?

Natuurlijk kun je beargumenteren dat dit een offer is dat we moeten brengen om tot nul verkeersslachtoffers te komen. Minder, maar veiliger fietsen, is dat dan niet een idee? De Fietsersbond zet daar zijn vraagtekens bij. Fietsveiligheid bestaat namelijk voor een groot deel uit safety in numbers: het is zo veilig in Nederland omdat er zoveel gefietst wordt. Dat zorgt voor goed onderhouden fietsroutes, automobilisten die rekening houden met de fiets en een groot gevoel van veiligheid. Een afnemende hoeveelheid fietsers zou wel eens kunnen leiden tot onveiliger fietsen.

Daarnaast is de vraag of de helm nu de meest ideale maatregel is. Helmen beschermen namelijk tegen een zeer specifiek soort ongeval: een botsing van het hoofd met een relatief lage snelheid. Door energie te steken in andere maatregelen, bijvoorbeeld veiliger infrastructuur en betere fietslessen, voorkom je ook andere ongevallen, zonder de nadelige effecten van een helmplicht.

Daarom pleit de Fietsersbond vol overtuiging tegen een helmplicht voor fietsers.

Toch een helm?

Vind je het toch een veilig idee om een helm op te zetten? Zorg dan in ieder geval voor een goed passende helm en maak die bij elke rit goed vast. Niet te los, en ook niet te vast. Als een helm te groot of te klein is, of net verkeerd afgesteld neemt de werking van de helm al snel heel flink af. Let bij helmen voor volwassenen ook op de Europese veiligheidsnorm EN1078.