Als spoedeisende hulp arts (SEH-arts) behandelt Jeroen Paar (46) ook veel fietsers. Slachtoffers van verkeersongelukken, variërend van lichte kneuzingen tot levensbedreigende verwondingen, soms zelfs niet meer te redden. In 2024 er 246 fietsdoden te betreuren in Nederland. ‘Dat zijn 246 dramatische verhalen, met veel verdriet. Ook de duizenden gewonden verdienen aandacht. En nog liever voorkomen we die ongelukken.’

Zowel de hoeveelheid fietsers die op de spoedeisende hulp belanden, als de ernst van hun verwondingen laat een diepe indruk achter op Paar. ‘Achter de cijfers gaat nog veel meer leed schuil’, zegt hij. ‘Elke dode en gewonde raakt veel meer mensen. Bijna iedereen kent wel iemand die te maken heeft gehad met een ernstig verkeersongeval. Dat zijn allemaal dramatische verhalen, met veel verdriet.’

Fietsen is gezond, niet gevaarlijk

Paar benadrukt dat fietsen niet gezien moet worden als een gevaarlijke bezigheid. ‘Fietsen is juist gezond. Het is de mooiste manier om je te verplaatsen. Het is snel, efficiënt en goed voor de gezondheid, zowel fysiek als mentaal. Daarnaast verbruikt het vergeleken met autorijden weinig energie, grondstoffen en gebruik van de openbare ruimte, en geeft het geen luchtvervuiling. Als maatschappij moeten we dat veel meer waarderen en stimuleren.’

‘Wat de Fietsersbond goed doet, is genuanceerd en feitelijk blijven, met een consistente boodschap die ook acceptabel is voor niet-fietsers. Het is belangrijk om te laten zien dat het stimuleren van fietsen en veiliger maken van het verkeer voor iedereen een positief effect heeft. Zowel wat betreft gezondheid, welzijn als welvaart, voor individuen en maatschappij. Investeringen in verkeersveiligheid verdien je snel terug met besparingen op zorg.’

Elke dode en gewonde in het verkeer is er één te veel, maar Paar beseft dat nul verkeersdoden niet haalbaar is. ‘Je kunt niet alles uitsluiten, er zal altijd iemand vallen en ongelukkig terecht komen. We hebben een stip op de horizon nodig, maar dat doel moet wel realistisch zijn. Een halvering van het aantal verkeersslachtoffers bijvoorbeeld.’

Aantrekkelijk perspectief

Paar is heel blij met de campagne van de Fietsersbond voor een maximumsnelheid van 30 km/u in de bebouwde kom. ‘Wanneer een fietser en een auto botsen is het letsel bij 50 kilometer per uur vele malen erger vergeleken met wanneer de auto 30 kilometer per uur rijdt. Auto’s zijn bovendien groter en zwaarder geworden. Hierdoor is het logisch om de toegestane snelheid te verlagen, zodat de energie-overdracht door de botsing en de gevolgen niet toenemen. Met veel massa komt veel verantwoordelijkheid.’

Net als in de jaren zeventig, toen de Fietsersbond ontstond, is er nu opnieuw een verandering nodig in het denken over mobiliteit. ‘We moeten oude patronen doorbreken,’ zegt hij. En waar ‘oude’ staat, kun je ook ‘auto’ lezen. ‘We moeten mensen een aantrekkelijk alternatief bieden. Zodat ze niet voor elk kort ritje de auto nemen. Fietsen verbruikt niet alleen minder energie, het levert je als fietser ook juist veel op.’

Snelheid is het cruciale thema

Een mogelijke verklaring voor de toename van het aantal gewonde fietsers is de opkomst van de elektrische fiets. ‘Snelheid is natuurlijk een cruciaal thema’, zegt Paar. ‘Bij 25 kilometer per uur zijn de verwondingen veel ernstiger dan bij 15 tot 18 kilometer per uur. Maar er zijn ook meer ouderen en ze fietsen steeds langer door, wat natuurlijk een goede zaak is. Alleen moet je je wel blijven afvragen of je nog fit genoeg bent om te blijven fietsen. En of je fiets goed is afgesteld, je hoeft bijvoorbeeld niet altijd tot de maximaal toegestane snelheid te gaan.’

Veel ongelukken gebeuren ook bij lage of zelfs geen snelheid, namelijk bij het opstappen en afstappen. Het dragen van een fietshelm is zeker voor oudere, kwetsbare en snelle fietsers sterk te overwegen. Verder pleit hij voor brede, gescheiden fietspaden, overzichtelijke kruisingen en zo min mogelijk obstakels als paaltjes en varkensruggen. ‘Maar de fietser heeft ook een eigen verantwoordelijkheid’, zegt hij. ‘Van zichtbaarheid, dus licht aan, tot goed om je heen kijken en je aanpassen aan de omstandigheden. En alcohol en fietsen is een slechte combinatie, zie ik in de praktijk. Veiligheid eerst, voor jezelf én voor anderen.’